Çocuğuma Psikiyatrik İlaç Başlanmalı mı? Ebeveynlerin En Sık İnandığı Mitler ve Gerçekler
"Bu kadar küçük yaşta ilaç kullanması doğru mu?"
"İlaç bağımlılık yapar mı?"
"Karakteri değişir mi?"
"Bir kez başlarsa ömür boyu kullanmak zorunda mı kalacak?"
Bu soruların tamamı oldukça anlaşılabilir. Çünkü ebeveynler çocukları için en doğru kararı vermek ister. Ancak ne yazık ki toplumda çocuk ve ergen psikiyatrisi alanında kullanılan ilaçlarla ilgili kulaktan dolma bilgiler, bilimsel gerçeklerin önüne geçebilmektedir.
Bu yazıda en sık karşılaşılan yanlış inanışları ve bilimsel doğruları birlikte inceleyelim.
Mit 1: "Psikiyatrik ilaçlar çocuğumu bağımlı yapar."
Gerçek:
Çocuk ve ergen psikiyatrisinde kullanılan ilaçların büyük çoğunluğu bağımlılık yapan ilaçlar değildir.
Psikiyatristler ilaç seçiminde çocuğun yaşını, gelişim düzeyini, tanısını, eşlik eden sağlık durumlarını ve bilimsel tedavi kılavuzlarını dikkate alır. Tedavi süresince düzenli kontroller yapılarak ilacın etkisi ve olası yan etkileri yakından takip edilir.
Bağımlılık ile tedavi amacıyla kullanılan düzenli ilaç kullanımını birbirinden ayırmak gerekir. Bir ilacın doktor kontrolünde belirli bir süre kullanılması, bağımlı olunduğu anlamına gelmez.
Mit 2: "İlaç çocuğumun kişiliğini değiştirir."
Gerçek:
Psikiyatrik ilaçların amacı kişiliği değiştirmek değildir.
Asıl hedef; çocuğun dikkatini toparlayabilmesi, yoğun kaygısının azalması, depresif belirtilerinin hafiflemesi, dürtülerini daha iyi kontrol edebilmesi ve günlük yaşam işlevselliğinin artmasıdır.
Birçok ebeveyn tedavi sonrasında şu ifadeleri kullanır:
"Eski neşesine geri döndü."
"Artık kendini daha rahat ifade ediyor."
"Okulda daha başarılı olmaya başladı."
Yani ilaç çocuğu "başka biri" yapmaz; yaşadığı psikiyatrik belirtilerin azalmasına yardımcı olur.
Mit 3: "İlaç kullanırsa ömür boyu bırakamaz."
Gerçek:
Psikiyatrik tedavi her çocuk için aynı süreyi kapsamaz.
Bazı çocuklarda tedavi birkaç ay sürerken, bazı durumlarda daha uzun takip gerekebilir. Tedavinin süresi tanıya, belirtilerin şiddetine ve çocuğun iyileşme sürecine göre belirlenir.
İlaç bırakma kararı yalnızca psikiyatrist tarafından, uygun zamanda ve kontrollü şekilde verilir.
Mit 4: "Sorunları konuşarak çözmek varken neden ilaç kullanalım?"
Gerçek:
Psikoterapi birçok ruhsal sorunda oldukça etkili bir yöntemdir. Ancak her durumda tek başına yeterli olmayabilir.
Örneğin;
Şiddetli depresyon
Yoğun kaygı bozuklukları
Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB)
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB)
Bipolar bozukluk
Psikotik bozukluklar
gibi bazı durumlarda ilaç tedavisi ve psikoterapinin birlikte uygulanması, tek başına uygulanan yöntemlere göre daha etkili sonuçlar sağlayabilir.
Tedavi planı her çocuk için bireysel olarak oluşturulur.
Mit 5: "İlaç kullanmak ebeveyn olarak başarısız olduğum anlamına gelir."
Gerçek:
Bir çocuğun psikiyatrik desteğe ihtiyaç duyması ebeveynlerin yetersiz olduğu anlamına gelmez.
Ruhsal hastalıkların oluşumunda;
genetik yatkınlık,
biyolojik etkenler,
çevresel faktörler,
gelişimsel süreçler,
yaşam olayları birlikte rol oynayabilir.
Nasıl diyabet veya astım için tıbbi tedavi gerekiyorsa, bazı ruhsal hastalıklarda da ilaç tedavisi iyileşmenin önemli bir parçası olabilir.
Destek almak, güçlü bir ebeveynlik göstergesidir.
Mit 6: "İlaç sadece belirtileri baskılar."
Gerçek:
Psikiyatrik ilaçlar beynin işleyişinde rol alan biyolojik mekanizmaları düzenlemeye yardımcı olur.
Belirtilerin azalması sayesinde çocuk;
öğrenmeye,
sosyal ilişkilere,
terapi çalışmalarına,
okul yaşantısına
çok daha aktif katılım sağlayabilir.
Bu nedenle ilaç çoğu zaman tedavinin tek amacı değil, iyileşmeyi destekleyen önemli araçlardan biridir.
Mit 7: "Yan etki yaşarsa mutlaka ilacı bırakmalıyız."
Gerçek:
Her ilaçta olduğu gibi psikiyatrik ilaçlarda da yan etki görülebilir. Ancak her çocukta yan etki gelişmez ve görülen yan etkilerin çoğu hafif ya da geçicidir.
Önemli olan ilacı kendi başınıza kesmek yerine durumu psikiyatristinizle paylaşmanızdır.
Gerekirse doz düzenlenebilir, takip planı değiştirilebilir veya farklı bir tedavi seçeneği değerlendirilebilir.
Tedavide En Büyük Güç: İş Birliği
Çocuk ve ergen ruh sağlığı tedavisi yalnızca ilaçtan ibaret değildir.
Başarılı bir tedavi sürecinde;
psikiyatrist,
psikolog,
aile,
öğretmen,
gerektiğinde diğer sağlık profesyonelleri
aynı hedef doğrultusunda birlikte çalışır.
Ebeveynlerin sürece aktif katılımı, düzenli kontroller ve açık iletişim tedavinin başarısını önemli ölçüde artırır.
Sonuç:
Psikiyatrik ilaçlar hakkında toplumda dolaşan pek çok bilgi bilimsel gerçeklerle örtüşmemektedir. Her çocuk benzersizdir ve tedavi planı da bu doğrultuda bireysel olarak oluşturulur.
İlaç tedavisi bir "son çare" ya da "kolay çözüm" değildir. Gerektiğinde, doğru tanı ve uzman takibiyle uygulandığında çocuğun yaşam kalitesini artırabilen, gelişimini destekleyebilen ve psikoterapi sürecinden daha fazla fayda görmesini sağlayabilen önemli bir tedavi seçeneğidir.
Eğer çocuğunuz için önerilen tedavi konusunda kaygılarınız varsa, kararınızı kulaktan dolma bilgiler yerine çocuk ve ergen psikiyatristinizden alacağınız bilimsel bilgiler doğrultusunda vermeniz en sağlıklı yaklaşım olacaktır. Unutmayın; doğru zamanda atılan doğru adımlar, çocuğunuzun bugünkü iyilik halini olduğu kadar gelecekteki ruh sağlığını da olumlu yönde etkileyebilir.
Son Yazılar
