Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı Alanında En Sık Rastlanan Problemler
En sık başvuru şikayetleri / yakınmalar
1) Dikkat eksikliği – hiperaktivite – dürtüsellik
* Derste dikkatini verememe
* Yerinde duramama
* Çok konuşma / söz kesme
* Ödev yapmama, organize olamama
* “Yaramazlık”, kurallara uymama, çabuk sıkılma
Bu grup genelde en üst sıralarda yer alıyor; Türkiye’den poliklinik çalışmalarında da en sık başvuru nedenleri arasında dikkat eksikliği ve hiperaktivite öne çıkıyor.
⸻
2) Davranış sorunları / öfke / irritabilite
* Söz dinlememe
* Öfke patlamaları
* İnatlaşma
* Kardeşle/ebeveynle çatışma
* Agresyon, vurma-kırma
* Okulda uyum ve disiplin sorunları
Özellikle okul çağı erkek çocuklarında çok sık başvuru nedeni. “İrritabilite”, “yaramazlık”, “sinirlilik” gibi ifadelerle geliyor.
⸻
3) Kaygı / korkular
* Ayrılık kaygısı
* Okul reddi / okula gitmek istememe
* Sınav kaygısı
* Sosyal kaygı
* Genel endişelilik, aşırı korkular
* Takıntılı düşüncelerle karışabilen yoğun kaygı yakınmaları
Özellikle ergen kızlarda ve işlevsellik bozulduğunda çok sık geliyor. Polikliniklerde “fear-anxiety” grubu önemli bir başvuru nedeni olarak bildiriliyor.
⸻
4) Depresif belirtiler / çökkünlük
* Mutsuzluk
* İçe kapanma
* Ağlama
* İsteksizlik
* Eskiden sevdiği şeylerden keyif almama
* Umutsuzluk
* Ergenlerde “bıkkınlık”, boşluk hissi
Ergenlikte daha görünür hale geliyor; özellikle kız ergenlerde başvuru nedenlerinden biri.
⸻
5) Okul başarısında düşme / öğrenme güçlüğü şüphesi
* Ders başarısında belirgin düşüş
* Okuma-yazma-matematikte zorlanma
* Öğretmenin “dikkat eksikliği / öğrenme sorunu olabilir” yönlendirmesi
* Sınavlarda performans düşüklüğü
Burada çoğu zaman tablo DEHB + özgül öğrenme bozukluğu + kaygı ekseninde dönüyor.
⸻
6) Otizm belirtileri / sosyal iletişim sorunları
* Göz teması azlığı
* İsme bakmama
* Konuşma gecikmesi
* Yaşıt ilişkilerinde zorluk
* Tekrarlayıcı davranışlar
* Ortak dikkat / sosyal karşılıklılık sorunları
Özellikle okul öncesi dönemde en önemli başvuru alanlarından biri. Türkiye verilerinde konuşma-dil sorunları ve otizm belirtileri erkeklerde daha sık başvuru nedeni olarak öne çıkıyor.
⸻
7) Konuşma gecikmesi / dil-konuşma problemleri
* Geç konuşma
* Artikülasyon bozukluğu
* Kekemelik
* Dil gelişiminde gerilik şüphesi
Bu grup bazen doğrudan dil-konuşma alanı gibi görünse de çocuk psikiyatrisi başvurularında oldukça sık karşımıza çıkıyor.
⸻
8) Uyku sorunları
* Uykuya dalamama
* Gece sık uyanma
* Yalnız uyuyamama
* Kâbuslar
* Geç yatma / gündüz uykululuk
* Ekranla ilişkili uyku düzensizliği
Uyku yakınmaları bazen “tek başına şikayet” gibi geliyor ama pratikte çok sık DEHB, anksiyete, depresyon, OSB ile iç içe oluyor. Çocuk-ergen psikiyatrisinde uyku sorunlarının çok yaygın olduğu vurgulanıyor.
⸻
9) Tikler, takıntılar ve kompulsiyonlar
* Göz kırpma, boğaz temizleme, omuz silkme
* Kirlenme, kontrol etme, tekrar tekrar sorma
* Simetri / düzen takıntıları
* Zihne gelen rahatsız edici düşünceler
Sayısal olarak DEHB kadar sık olmasa da poliklinikte düzenli görülen bir başvuru alanı.
⸻
10) Ergenlikte kendine zarar verme / intihar düşüncesi / kriz başvuruları
* Kendini kesme
* “Yaşamak istemiyorum” söylemleri
* İlaç içme girişimi
* Yoğun dürtüsel krizler
* Aile içi çatışma sonrası akut başvuru
Özellikle ergen kızlarda daha belirgin bir başvuru sebebi olabiliyor; konsultasyon ve acil başvurularda oranı daha da artıyor.
⸻
11) Somatik yakınmalarla gelen psikiyatrik başvurular
* Karın ağrısı
* Bulantı
* Bayılma hissi
* Baş ağrısı
* Nedeni açıklanamayan bedensel yakınmalar
Özellikle kaygı/depresyon ekseninde ve ergen kızlarda sık görülebiliyor.
⸻
12) Yeme sorunları / beden algısı / kilo ile ilgili kaygılar
* İştahsızlık
* Aşırı yeme
* Kusma davranışı
* Kilo alma korkusu
* Bedeni beğenmeme
Toplam başvurular içinde ilk sıralarda olmayabilir ama ergen popülasyonda önemli bir başlık.
⸻
Pratikte “en sık ilk 10”i nasıl sıralarım?
Senin alan pratiğine en yakın, klinik dilde bir sıralama yapsam şöyle derim:
1. Dikkat eksikliği / odaklanma sorunu
2. Hiperaktivite – dürtüsellik / yerinde duramama
3. Davranış sorunları, öfke, sinirlilik
4. Kaygı / korkular / okul reddi
5. Okul başarısında düşme / öğrenme güçlüğü şüphesi
6. Konuşma gecikmesi – sosyal iletişim sorunları / otizm şüphesi
7. Depresif belirtiler, mutsuzluk, içe kapanma
8. Uyku sorunları
9. Tik / takıntı yakınmaları
10. Kendine zarar verme – intihar düşüncesi / ergen kriz başvuruları
Yaşa göre kaba ayrım
Okul öncesi (0–6 yaş)
* Konuşma gecikmesi
* Otizm belirtileri
* davranış sorunları / öfke nöbetleri
* uyku sorunları
* tuvalet sorunları / ayrılık güçlüğü
Okul çağı (7–11 yaş)
* DEHB belirtileri
* öğrenme güçlüğü / akademik başarısızlık
* davranış sorunları
* kaygı / okul reddi
* tikler
Ergenlik (12–18 yaş)
* kaygı bozuklukları
* depresif belirtiler
* dikkat sorunları ve akademik performans düşüşü
* kendine zarar verme / intihar düşünceleri
* yeme sorunları, sosyal kaygı, akran ilişkisi sorunları
Çocuk ve ergenlerin yaşadığı problemler çerçevesinde uzman görüşü almak ve sağlıklı yol haritasını oluşturabilmek için randevu alabilirsiniz.
Son Yazılar
